Sifa za Upendo

Mapema katika karne ya kumi na saba, Askofu Mkuu Ussher wa Ireland alitamani kutembelea nyumba ya mhubiri wa Kipresbiteri ili kuona kama kile alichosikia kuhusu utakatifu wa kibinafsi wa mtu huyo likuwa kweli. Ussher alifika nyumbani kwa mchungaji akiwa amejifanya kama ombaomba maskini. Alikaribishwa ndani, ambamo mkewe alikuwa akiuliza maswali ya mafundisho ya dini kwa watu wa nyumbani. Alimuuliza mgeni ambaye hakutarajiwa kuna amri ngapi. Aliposema, “Kumi na moja,” alifikiri kuwa yeye ni mtu mjinga sana na hakumuuliza kitu kingine, lakini alimlisha na kumpeleka kulala.

Askofu aligundua ujanja wa Ussher usiku huo na akamwomba ahubiri asubuhi iliyofuata. Kwa hivyo Ussher, sasa akiwa amekuwa safi na amevaa vizuri kiasi kwamba mkewe hakumtambua, aliingia kwenye mimbari. Alihubiri juu ya kile alichosema kinaweza kuzingatiwa kama “amri ya kumi na moja,” yaani, Yohana 13:34: “Amri mpya nawapa, kwamba mpendane” (KJV hapa na kote). Mke wa Askofu alishangaa kwamba yule ombaomba alikuwa amegeuka kuwa mhubiri, na kwamba alikuwa amemhukumu vibaya sana na hakumwonyesha upendo zaidi.

Upendo ni nini? Unajuaje kama unatimiza amri ya Kristo ya kuwapenda ndugu na dada zako Wakristo? Mtu mwenye upendo huwafanyiaje wengine? Vyombo vya habari maarufu mara nyingi huonyesha upendo kama hisia za mvuto na raha, lakini hisia hizo hupanda na kushuka kama zebaki kwenye kipimajoto. Tunahitaji upendo ambao si kama kipimajoto na zaidi kama kidhibitijoto — kudhibiti hisia zetu badala ya kudhibitiwa nazo.

Wengine huzungumzia upendo kama usio hukumu, usio masharti, kutokana na dhana ya kisaikolojia ya heshima chanya isiyo na masharti. Lakini mbinu hii rahisi sana inachanganya na kutuacha bila nguvu mbele ya uovu na ubaya. Unamkubalije bila masharti na bila kuhukumu gaidi au muuaji sugu?

Wakristo wengi leo wanaamini kwamba maneno muhimu ya Kiyunani kwa upendo katika Agano Jipya, agapē na kitenzi kinachohusiana agapaō, hayaonyeshi hisia bali ni kitendo cha kupenda kuwafanyia mema wengine kwa gharama yetu wenyewe. Lakini wazo hili haliwezi kutegemea maneno tofauti ya upendo katika Kiyunani, kwani kundi la maneno ya agapē linaweza kumaanisha mambo mbalimbali katika muktadha tofauti. Zaidi ya hayo, dhana ya upendo usio na hisia inatuacha tukiwa hatujui la kufanya na hisia zetu. Pia inashindwa kushughulikia motisha za kina, mara nyingi zilizofichwa, zinazochochea maamuzi yetu.

Kwa hiyo tunaweza kupata wapi maelezo ya kweli ya upendo? Mtume Paulo ametupa maelezo bora ya upendo katika 1 Wakorintho 13:4–7. Paulo anasifu upendo (KJV: “hisani,” kutoka kwa Kilatini caritas) kama “njia bora zaidi” (1 Kor. 12:31)—inayozidi karama za kiroho (sura ya 12) na ni muhimu kabisa kwa maisha yenye thamani yoyote inapopimwa katika mizani ya Mungu (1 Kor. 13:1–3). Mistari ya 4–7 inaonyesha uzuri wa sifa na shughuli za upendo. Haya hayafafanui upendo ni nini hasa, bali yanaonyesha matunda ya upendo; yanatubainishia jinsi upendo unavyotuvuta kwenye matendo fulani na kutuepusha na mengine.

Maelezo yanaanza na uvumilivu na kuishia na ustahimilivu (mstari wa 4, 7). Upendo unajionyesha ulivyo kikweli jinsi unavyoitikia majaribu, mateso, na uovu. Onyesho kuu la upendo ni kusulubiwa kwa Kristo. Paulo aliandika katika Warumi 5:8: “Lakini Mungu aonyesha pendo lake kwetu, kwa kuwa, tulipokuwa tungali wenye dhambi, Kristo alikufa kwa ajili yetu.” Paulo ambaye alisema kwamba hakujua chochote isipokuwa “Kristo, na yeye aliyesulubiwa” (1 Kor. 2:2) alifikiria sana juu ya upendo wa Kristo. Yohana anasisitiza upendo uliokuwa katika msingi wa utayari wa Kristo kufa kwa ajili yetu aliposema, “Hakuna aliye na upendo mkuu kuliko huu, kwamba mtu aweke maisha yake kwa ajili ya rafiki zake” (Yohana 15:13).

Upendo unaonyesha ubora wake katika njia mbalimbali. Jonathan Edwards aliandika, “Upendo ni kanuni inayotenda” (Kazi 8:301). Kwa upande chanya, upendo unavumilia na kuonyesha wema (1 Kor. 13:4). Upendo huendelea kufanya mema. Ili kutumikia mahitaji ya wengine na kumtukuza Mungu, mtu mwenye upendo atavumilia hata mbele ya hali zisizopendeza au ugumu. Upendo unapenda kulipa maumivu kwa wema, kurudisha mema kwa uovu. Upendo wa Kikristo unaakisi sura ya Mungu, Yeye ambaye ni “mwenye huruma na neema, mvumilivu, na mwingi wa wema na ukweli” (Kut. 34:6).

Kwa upande hasi, upendo hauhusudu (1 Kor. 13:4). Upendo unazuia wivu wa ubinafsi kwa sababu umejifunza kusema hapana kwa nafsi na unafurahia kuona wengine wakifanikiwa. Haujisifu na haujivuni (mst. 4). Sifa hizi zinaonyesha kwamba upendo ni fadhila ya unyenyekevu. Upendo unachochea kujishughulisha na Mungu na watu wengine, na unakata kujishughulisha na sisi wenyewe. Jonathan Edwards aliandika kwamba “kila mtu anayempenda Mungu anampenda kama Mungu. . . . Ikiwa tunampenda Mungu kama aliye juu zaidi kuliko sisi, basi upendo unatekelezwa ndani yetu kama walio chini kabisa na kwa hivyo ni upendo wa unyenyekevu” (Kazi 8:245).

Upendo haukosi kuwa na adabu (1 Kor. 13:5). Kitenzi cha Kiyunani kilichotafsiriwa “kutenda bila adabu” kinamaanisha kutenda kinyume na viwango, na kusababisha aibu. Upendo unamhamasisha mtu kufanya yaliyo ya heshima mbele za Mungu na wanadamu (Rum. 12:17b; 2 Kor. 8:21). Kauli hii inakataa mtazamo wowote wa upendo usio na sheria; upendo unajumuisha sheria ya Mungu (Zab. 119:97) na unajitahidi kuitimiza (Rum. 13:8–10).

Upendo hautafuti maendeleo kibinafsi (1 Kor. 13:5), bali unatusukuma kutafuta utukufu wa Mungu na mema ya jirani yetu. Upendo hutugeuza kuwa watumishi (Fil. 2). Haukasiriki na hauhesabu mabaya (mst. 5). Kukasirika ni kuchochewa kwa urahisi na hasira (Mdo. 17:16), lakini upendo hudhibiti hasira. Kusamehe ni kutohesabu makosa—upendo hufurahia kutohesabu dhambi za watu dhidi yao (Rum. 4; 2 Kor. 5:19).

Upendo haufurahii udhalimu, bali unafurahia ukweli (1 Kor. 13:6). Upendo unashangilia kila unapoona haki na uaminifu. Hata hivyo, upendo huhuzunika juu ya habari kwamba mtu ameanguka katika dhambi na kulipa gharama kubwa kwa hilo; hivyo, upendo hauchukulii habari kama hizo kama funda tamu la umbea. Upendo wa aina hii hufanya mema, hata kwa maadui.

Mstari wa 6 unakemea sanamu ya uvumilivu wa kiuhusiano ambao mara nyingi huchukuliwa kama upendo katika utamaduni wetu; upendo wa dhati unajumuisha chuki kwa uovu (Warumi 12:9). Onyesho kuu la upendo wa Mungu pia lilikuwa onyesho kuu la haki Yake, kwani Mwana Wake aliridhisha haki ya Mungu kwa kubeba adhabu ya dhambi zetu (Warumi 3:25–26). Kwa hivyo 1 Wakorintho 13:6 inasahihisha dhana maarufu ya Kikristo kwamba upendo hauna uhusiano na hisia. Upendo una hisia kali dhidi ya dhambi na juu ya haki.

Katika vitendo au tabia nne za mwisho zinazohusishwa na upendo (mstari wa 7), neno “yote” linalorudiwa halipaswi kusomwa kama la jumla au lisilo na mipaka. Mistari hii lazima isomwe katika muktadha wa Agano Jipya. Paulo anapotumia neno yote, anamaanisha, mtawalia, kwamba upendo hubeba mizigo yote ambayo lazima tubebe kama misalaba, unaamini mambo yote ambayo tunapaswa kuyaamini kama Wakristo, unatumaini mambo yote ambayo tunapaswa kutazamia kulingana na ahadi ya Mungu, na unavumilia majaribu yote ambayo lazima tupitie kwa ajili ya Kristo. Hivyo, upendo unachochea vitendo hivi vinne kwa njia thabiti.

Upendo una nguvu ya kuvumilia katikati ya ugumu; katika kila hali, upendo unaendelea kuamini na kutumaini. Utatu wa imani, tumaini, na upendo unajitokeza mara nyingi katika Maandiko. Wakristo wanapompenda Mungu, mioyo yao inafurahia upendo wake wa uaminifu kwao, ambao unathibitisha imani yao na kuweka matumaini yao hai. Edwards alisema kwamba upendo ni “uzima na roho ya imani ya vitendo,” ambao unaipa imani uhai na uzalishaji wake (Kazi 8:139, 330–31). Upendo ni “kiungo muhimu zaidi katika imani na tumaini” (8:327).

Hapa tunapata maelezo ya Paulo kuhusu shughuli za upendo zinazoendelea katika dunia yenye dhambi na mateso. Upendo ni kitenzi. Hata hivyo, upendo lazima uwe zaidi ya matendo ya nje; kiini chake kiko katika nia za moyo. Nini kinachouendesha? Haiwezi kuwa tamaa ya ubinafsi, kwa maana upendo si wenye kiburi na hautafuti mambo yake yenyewe. Pia upendo hauwezi kuendeshwa na furaha ya papo hapo kwa yule mpendwa; vinginevyo, upendo usingekuwa na subira na fadhili kwa watu waliopotoka.

Je, ni nini kinachochochea upendo? Maandishi yanatupa vidokezo viwili. Furaha yake iko katika ukweli, yaani, haki na uaminifu wa Mungu. Hivyo, upendo unafurahia upendo wa Mungu kama ulivyofunuliwa katika Kristo. “Tunampenda, kwa sababu yeye alitupenda kwanza” (1 Yohana 4:19). Uvumilivu wake umeunganishwa na imani na tumaini, yaani, kwa kumtazama Kristo na kuamini Neno la Mungu. Edwards alisema kwamba upendo unatokana na “kuona au kuhisi ubora wa Mungu” (Kazi 8:333). Kwa hiyo, tunahitimisha kwamba upendo unatokana na Mungu, unamlenga Mungu, na unachochewa na Mungu. “Mungu ni upendo” (1 Yohana 4:8b). Hatuko katika ushirika wa kina zaidi na Mungu kuliko tunapotembea katika upendo wa kweli. Jinsi gani, basi, sifa na shughuli za upendo ni nzuri.

Makala haya yalichapishwa awali kwenye Blogu ya Ligonier Ministries.