Jinsi ya Kusoma Simulizi ya Kihistoria

Biblia inarekodi simulizi ya agano kuhusu uumbaji wa Mungu wa vitu vyote, anguko la wanadamu katika dhambi, ukombozi kupitia agano la neema na usimamizi wake mbalimbali, na utimilifu wa mambo yote katika utukufu wa eskatolojia. Mungu Mwenyewe ndiye msimulizi mkuu kama Yeye atangazaye mwisho kutoka mwanzo (Isaya 46:10) na ambaye Yeye Mwenyewe ni wa kwanza na wa mwisho (Isaya 44:6; 48:12). Ni simulizi ya kale iliyosimuliwa kwa muda wa miaka elfu moja na mia tano katika lugha tatu tofauti. Mbinu za kifasihi za ulimwengu wa kale si kama zetu kila mara, hivyo inaweza kuwa changamoto kuelewa tunachokutana nacho katika simuliz  hizi. Kinachofuata, kwa hiyo, ni mikakati mitatu ya kusoma ambayo inaweza kutusaidia kuelewa na kuthamini vyema sanaa ya simulizi ya kihistoria ya kale kama ilivyo katika Biblia.

1. Elewa kwamba simulizi zilizounganishwa za Biblia hazijawekwa kila mara kwa mpangilio wa matukio.

Hii inaweza kuonekana katika mbinu ya fasihi ya kale ambapo mwandishi hutoa habari na kisha anarudi kuzingatia maelezo muhimu kuhusu tukio lenyewe au jinsi jambo lilivyotukia. Wakati mwingine katika Biblia, theolojia inashinda utaratibu wa matukio katika mpangilio wa matukio yaliyorekodiwa. Kwa mfano, Mwanzo 2 kinaanza na maelezo ya siku ya saba za uumbaji (mstari wa 1–3), lakini sehemu iliyobaki ya sura inarudi nyuma katika wakati ili kuangalia upya matukio ya siku ya sita kwa undani zaidi (mstari wa 4–25). Mwanzo 10 kinarekodi majina na kizazi cha Nuhu, kinachoitwa jedwali la mataifa, yaliyoorodheshwa “kwa koo zao, lugha zao, ardhi zao, na mataifa yao” (Mwanzo 10:31). Hata hivyo, katika sura inayofuata, tunarudi kwenye wakati ambapo kulikuwa na ukoo mmoja tu, lugha moja, ardhi moja, na taifa moja ili kuzingatia matukio ya mnara wa Babeli. Hali ni hiyo hiyo katika Samweli 1 16 na 17. Mwishoni mwa sura ya 1 Samweli 16, Daudi anapendwa na Sauli na anahudumu wakati wote kama mbeba silaha wake. Katika sura inayofuata, Daudi hajulikani kwa Sauli na hajui jinsi ya kushughulikia silaha zake.

2. Kadri inavyowezekana, acha maandiko yajifasiri yenyewe.

Simulizi za kibiblia zinajumuisha matukio yaliyorekodiwa na mazungumzo, au hotuba, ya wahusika wanaoonekana katika matukio hayo. Wakati mwingine, kilele cha mazungumzo kitakupa kidokezo unachohitaji kuelewa kwa nini matukio kama hayo yalirekodiwa na matukio hayo yanamaanisha nini.

Kwa mfano, katika 1 Wafalme 17 tunajulishwa  nabii Eliya, ambaye anatoa ujumbe wa ukame wa miaka mitatu kwa Mfalme Ahabu. Kisha anaondoka kwenda kwenye mto ambapo anapewa chakula na kunguru kwa muda usiojulikana. Kisha, kwa amri ya Bwana, anasafiri kutoka nchi ya ahadi kwenda kuishi na mjane na mwanawe mdogo. Mwana huyo anakufa, na Eliya anamfufua mvulana huyo kutoka kwa wafu kwa njia ya kimiujiza. Jibu la mjane ni ufunguo wa simulizi nzima: “Sasa najua ya kuwa wewe ni mtu wa Mungu, na kwamba neno la Bwana katika kinywa chako ni kweli” (1 Wafalme 17:24). Mbinu hiyo hiyo inatumika tena katika sura inayofuata. Baada ya Eliya kuwashinda manabii wa Baali katika shindano, watu wanatangaza, “Bwana, ndiye Mungu; Bwana, ndiye Mungu” (1 Wafalme 18:39). Katika siku ya manabii wa uongo na miungu mingine, Biblia inashuhudia kwa neno na tendo kwamba Bwana ndiye Mungu wa kweli na kwamba manabii wake wanasema ukweli wake.

3. Tazamia yasiyotarajiwa.

Wakati mwingine, jambo la ajabu au lisilo mahali pake kinarekodiwa ili kutabiri au kutarajia tukio la baadaye, lenye kilele cha juu zaidi. Simulizi za kihistoria za kale hufundisha kwa kukariri na kujirudia. Daima sikiliza mwangwi. Kwa mfano, katika Kutoka 2, mara tu baada ya simulizi ya kuzaliwa kwake, inarekodiwa kwamba Musa alimuua Mmisri aliyekuwa akimpiga Mwebrania. Kisha, watu wake mwenyewe walimlalamika dhidi yake na akakimbilia nyikani, ambako alitumia miaka arobaini iliyofuata kuzunguka nyikani (mst. 11–15). Tunapaswa kufikiria nini kuhusu simulizi hii fupi? Je, inasema, “Dhambi yako itakupata” (Hesabu 32:23)? Au, inasema kwamba ikiwa Mungu anaweza kumtumia mtu kama Musa, muuaji, basi anaweza hakika kumtumia mtu kama wewe au mimi? Mambo yote mawili ni kweli, lakini siyo lengo la simulizi. Matukio haya katika maisha ya Musa yanatabiri kile kitakachokuja. Kama chombo cha Mungu, Musa amekaribia kuwakomboa watu wote wa Mungu, na kusababisha vifo vya maelfu ya Wamisri. Baada ya hapo, atatumia miaka mingine arobaini akizunguka nyikani na Waebrania wenzake, ambao wataendelea kulalamika na kunung’unika dhidi yake.

Hitimisho

Sanaa ya simulizi ya kihistoria ya kale kama inavyopatikana katika Maandiko ni nzuri na ya hali ya juu. Unaposoma simulizi hizi, soma kwa makini na zingatia maelezo yote, yote yaliyojumuishwa na yale ambayo hayajajumuishwa. Hatimaye, na muhimu zaidi, fanya bidii kuelewa jinsi kila kimoja cha vitengo vya simulizi za Biblia vinavyoungana pamoja katika simulizi moja kuu, ikifikia kilele katika nafsi na kazi ya Yesu Kristo (Yohana 5:39, 45–47; Luka 24:44).

Makala hii ni sehemu ya mkusanyiko wa Hemenitiki (taaluma ya ufasiri wa Biblia).