Mambo Matatu Unayopaswa Kujua Kuhusu Waebrania

Njia moja ya kuelewa mambo muhimu kwenye kitabu cha Waebrania ni kuchunguza michango yake isiyoweza kuepukika katika hoja tatu muhimu za mafundisho.

1. Waebrania ni muhimu kwa ajili ya kuelewa theolojia ya agano.

Nathubutu kusema kuwa, Waebrania ni waraka muhimu zaidi katika Agano Jipya kwa ajili kuelewa theolojia ya agano la Biblia. Uelewa wa mtu kuhusu maagano ya kibiblia, haijalishi uelewa huo ni upi, utaathiriwa kwa kiasi kikubwa na tafsiri ya mtu kuhusu kitabu cha Waebrania. Inachunguza kusudi la agano la kale na uhusiano wake na agano jipya. Ni kioo cha kutafsiria ambacho hutumika katika kulisoma Agano la Kale.

Wasomaji wanaweza kukosea na kuamua kwamba Waebrania inalidharau agano la kale. Lakini wazo hili li mbali zaidi na ukweli. Utukufu wa agano jipya unang’aa zaidi wakati agano la kale linapotazamwa katika utukufu wake wote, licha ya muda wake kuwa mfupi Tofauti hii inaonekana katika kauli nyingi za “ikiwa/basi” (tazama Waebrania 2:1–4; 9:13–14; 12:25). Waebrania inaonyesha kwamba agano jipya halilifuti la kale—inalikamilisha. Hii inaonyesha jinsi tunaivyosoma Biblia yote. Waebrania inatuonyesha kwamba Maandiko yanatafsiri Maandiko. Hatupaswi kuweka la kale dhidi ya jipya bali tuyaone katika uhusiano wao sahihi—kivuli na kiini, ahadi na utimilifu.

Mwandishi ana hamu kubwa ya kuonyesha upedeleo wenye utukufu na uzito wa kuishi katika enzi ya agano jipya (tazama Waebrania 1:2–3). Kwa kuwa tuko chini ya usimamizi wa agano ambalo ni bora zaidi (Waebrania 8:6)—kwa kweli, halina dosari (Waebrania 8:7–8)—hatua ni kubwa zaidi. Onyo ni kali zaidi, ahadi ni tamu zaidi, matarajio ni makubwa zaidi. Hili si agano la muda mfupi—ni la milele (Waebrania 13:20). Waebrania inaonyesha kwa undani mkubwa hoja ya Mtume Paulo katika 2 Wakorintho 1:20: “Kwa maana ahadi zote za Mungu zinapata Ndiyo yao katika yeye.” Agano moja la neema, na usimamizi wake mbalimbali, limechanua kwa kuja kwa Kristo. Na hili, kwa Waebrania, linabadilisha kila kitu. Unaposoma Waebrania, zingatia utukufu wa agano jipya.

Waebrania ni muhimu kwa kuelewa Kristolojia(elimu juu ya Kristo).

Agano jipya ni la utukufu sana kwa sababu ya Mpatanishi wake. Ikiwa imani ni njia ya kufurahia manufaa ya agano la neema la Mungu (kama ilivyokuwa daima), basi lengo la imani hiyo lazima liweze (na liwe tayari) kubeba uzito wa imani yetu. Kitabu cha Waebrania kina weka wazi bila shaka ukuu wa Kristo kama mlengwa wa kila kivuli cha agano la kale, na kama mhusika mkuu wa imani yetu na ibada yetu.

Kitabu cha Waebrania hakiachi nafasi yoyote kwa Yesu aliyefugwa au kupunguzwa hadhi yake. Yeye ni mng’ao wa utukufu wa Mungu, chapa halisi ya asili Yake (Waebrania 1:3), Yeye anayeshikilia ulimwengu kwa nguvu ya neno Lake. Yeye ni Mwana wa milele, aliye mkuu kuliko malaika, mkuu kuliko Musa, na Kuhani Mkuu wa mwisho ambaye amejitoa mara moja tu kwa ajili ya wote kama dhabihu. Yeye ni mkuu katika uhusiano na vitu vyote, kuanzia kwa malaika hadi kwenye ofisi hizo za utukufu ambazo Bwana Mwenyewe alizianzisha katika agano la kale—manabii, makuhani, na wafalme.

Bwana Yesu Kristo ni kiini cha agano jipya, ambalo, kama tulivyoona, ni agano bora kuliko la kale (Waebrania 7:22). Maisha ya Kikristo, kama Waebrania inavyosisitiza, si hali ya kiroho isiyoeleweka; bali ni halisi, utii wa agano kwa Kristo huyu mtukufu, unaotiririka kutoka katika muungano wa ajabu pamoja naye. Kwa hiyo, Yeye anapaswa kuwa lengo la upendo wetu, nanga ya tumaini letu, na mtazamo wa imani yetu. Unaposoma Waebrania, tazama utukufu wa Yesu Kristo.

3. Waebrania ni muhimu kwa kuelewa eklesiolojia(elimu juu ya kanisa).

Ufahamu huu wa kieklesia, ingawa huenda usiwe dhahiri sana kwa wasomaji wa kisasa kuliko msisitizo wa Kikristolojia na wa agano unaopatikana katika Waebrania, unathibitika kuwa ni wa muhimu vivyo hivyo. Mwandishi wa Waebrania haangalii tu nyuma kwenye kizazi cha jangwani kama rejeo rahisi la kihistoria inalofaa; bali anatambulisha uwepo wa kanisa na utambulisho wake ndani ya mfumo huo wa jangwani.   Utambulisho huu si wa kimafumbo tu; ni wa kuainisha (typolojia)—yaani, kanisa la leo si kwamba linafanana tu na Israeli ya jangwani; kwa maana halisi sana, bali kanisa ni mwendelezo wa agano jipya wa wasafiri wale wale.

Lugha ya Wasafiri inaenea katika Waebrania: “Kwa maana hapa hatuna mji wa kudumu, bali tunautafuta ule mji ujao” (Waebrania 13:14). Mwandishi anawahimiza wasomaji wake—wanaojaribiwa kurudi kwenye faraja na uhakika wa mfumo wa agano la kale—kuvumilia kama walio uhamishoni wakiwa njiani wakielekea nchi yao ya kweli. Hakuna mahali ambapo picha hii ya kikanisa inaonekana wazi zaidi kuliko katika sura ya 3 na 4. Kanisa linaonywa lisifanye moyo wake kuwa mgumu kama katika uasi (Waebrania 3:7–8). Kizazi hicho kilikufa jangwani kwa sababu ya kutokuamini. Waebrania inambatanisha maonyo yake makali sambamba na msukumo wenye ujumbe wa kutia moyo. Ahadi ya kuingia katika pumziko la Mungu bado ipo (Waebrania 4:1), na pumziko hilo linapatikana katika Kristo, Kuhani Mkuu wetu ambaye anaelewa udhaifu wetu (Waebrania 4:15). Hivyo basi, kanisa ni jamii ya agano inayojulikana kwa uvumilivu, ibada, na tumaini linaloangalia mbele.   Limekusanyika kuzunguka Kristo jangwani, likistawishwa kupitia Neno Lake, na likielekea Yerusalemu ya mbinguni.

Lakini tunapaswa kwenda katika kina zaidi. Kitabu cha Waebrania pia kinatupa moja ya maono ya utukufu zaidi ya ibada ya mbinguni katika Maandiko yote, na jambo hili pia lina athiri mafundisho yetu kuhusu kanisa (eklesiolojia). Katika sura ya 12, mwandishi analeta tofauti kati ya Mlima Sinai na Mlima Sayuni hadi kilele chake. Anasema kwamba hatujafika kwenye hofu za Sinai, bali Sayuni, “mji wa Mungu aliye hai, Yerusalemu ya mbinguni.” Na Je, ni nani aliye pamoja nasi? “Malaika wasiohesabika katika kusanyiko la karamu,” “kusanyiko la wazaliwa wa kwanza,” “Mungu, hakimu wa wote,” na “Yesu, mpatanishi wa agano jipya” (Waebrania 12:22–24). Haya si maono ya siku zijazo tu. Ni hali halisi ya sasa. Kanisa—kila wakati linapokusanyika kwenye ibada—linaunganishwa katika kusanyiko hili la mbinguni. Kanisa linalopigana linaungana na kanisa lililoshinda kwa maandalizi ya agano yanayojengwa juu ya damu ya agano la milele (Waebrania 13:20). Unaposoma Waebrania, zingatia kuhusu utukufu wa kanisa.

Kuisoma Waebrania kwa kuzingatia mada hizi tatu hakutakusaidia tu kuelewa ujumbe wa kitabu hiki kimoja tu bali pia vitabu vile vingine sitini na vitano.

Makala haya yalichapishwa awali kwenye Blogu ya Ligonier Ministries.