Jinsi ya Kusoma Sheria za Kibiblia

Sheria ya Mungu, inayojulikana pia kama Torati (Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu, na Kumbukumbu la Torati), si rahisi kuielewa kila wakati. Njia sahihi ya kushughulikia Sheria ingesisitiza kwamba tunaweza kujifunza kutoka kwa sheria zote za Agano la Kale, hata kama hatuzifuati baadhi yazo kwa sababu zimetimizwa katika Kristo. Kanuni kadhaa zinatolewa ili kutusaidia kuelewa aina hii ya uandishi wa kibiblia.

1. Kuna migawanyiko mitatu muhimu ya sheria.

Migawanyiko hii mitatu ya sheria kwa kawaida hufafanuliwa kama sheria ya maadili, sheria ya sherehe, na sheria ya kiraia. Sheria ya maadili inafupishwa na Amri Kumi. Ni kauli za lazima na za ulimwengu ambazo hazikuambatanishwa na adhabu maalum na ziliandikwa kwa kidole cha Mungu (Kut. 31:18). Ni msingi wa sheria zingine zote katika Agano la Kale na zinanukuliwa na Mitume kama bado ni lazima kwa Wakristo leo (Rum. 13:8–10; Efe. 6:1).

Sheria za sherehe zinazingatia ibada ya Israeli na suala la kuwa safi na najisi, kwa sababu ikiwa mtu yuko katika hali ya unajisi, hawezi kuabudu katika hema takatifu. Zinajumuisha sheria zinazohusiana na dhabihu (Law. 1–7), chakula (Law. 11), na hali mbalimbali zinazohusiana na kuwa najisi (Law. 12–15).

Sheria za kiraia zinazingatia kuongoza Israeli na zinajumuisha sheria zinazohusu waamuzi wanaotumia sheria (Kumb. 17:8–13), hali mbalimbali za kijamii kama vile utumwa na utumishi wa kulipwa (Kut. 21:1–11; Law. 25:39–55), na hali nyingine zinazohitaji udhibiti wa tabia za binadamu (Kut. 21:12–26; Law. 24:17–23; Kumb. 19:1–22:8). Ingawa utofauti kati ya sheria za maadili, sherehe, na kiraia si kamili, ni kifaa cha kufundishia kinachosaidia ambacho kinathibitishwa katika Agano Jipya kwa jinsi Mitume wanavyorejelea sheria za Agano la Kale.

2. Kuna matumizi matatu muhimu ya sheria.

Njia ya kawaida ya kuelezea jinsi sheria inavyohusiana na maisha ya watu wa Mungu mara nyingi hufafanuliwa kama “matumizi matatu ya sheria.” Sheria ina laana zilizoambatanishwa nazo, ambazo zinawahusu watu wa Mungu wanapokosa kumwamini Mungu na wanapodumu katika kutotii. Hii inajulikana kama matumizi ya kwanza ya sheria, ambapo sheria inafanya kazi kama kioo na kutuonyesha haja yetu ya ukombozi. Matumizi ya pili ya sheria yanahusu kazi ya kuzuia ya sheria inayowaonya watu kuhusu matokeo ya kiraia ikiwa watavunja sheria. Matumizi ya tatu ya sheria yanasisitiza baraka za sheria ya Mungu. Sheria inatolewa kwa watu wa Mungu katika muktadha wa ukombozi (Kut. 20:2) ili watu wa Mungu wajue jinsi ya kuishi kwa njia inayompendeza Yeye. Kwa maana hii, sheria inafanya kazi katika utakaso wetu ili kutusaidia kukua katika uhusiano wetu na Mungu.

Kama mfano wa idhini ya Agano Jipya ya matumizi matatu ya sheria, tunaona jinsi inavyotumia amri ya sita, “Usiue,” katika matumizi yote matatu: matumizi ya kwanza katika Yakobo 2:9–11, matumizi ya pili katika 1 Timotheo 1:9–10, na matumizi ya tatu katika Warumi 13:9–10. Tunahukumiwa na sheria kwa sababu tumeivunja, lakini habari njema ni kwamba Kristo ametimiza sheria kwa ajili yetu kwa kuitii kikamilifu. Tunaposimama mbele ya Mungu hakimu wetu, anatuhesabia haki kwa kututangaza kuwa wenye haki kupitia imani katika kile ambacho Kristo ametimiza kwa ajili yetu. Katika utakaso tunahusiana na Mungu kama Baba yetu na sheria ni baraka ya kuimarisha uhusiano wetu naye.

3. Sheria ya Agano la Kale lazima ieleweke katika uhusiano wake na kuja kwa Kristo.

Mabadiliko fulani yalitokea wakati Kristo alipoitimiza sheria, ambayo yanaathiri jinsi sheria inavyohusiana na watu wa Mungu leo.

Ingawa sheria ya maadili inafunga, hata hivyo sheria ya maadili ina vipengele vya sherehe ambavyo vinaathiriwa na kuja kwa Kristo. Kwa mfano, siku ya kupumzika na kuabudu ya amri ya nne ilikuwa siku ya saba kama ukumbusho wa uumbaji na ukombozi (Kut. 20:8–11; Kumb. 5:12–15). Katika agano jipya, waumini wanaabudu siku ya kwanza kwa sababu ufufuo wa Kristo ulianzisha uumbaji mpya. Tunafurahia ushindi wake juu ya dhambi na kifo na tunatazamia pumziko letu la mwisho la milele atakapokuja tena (Ufu. 1:10; Ebr. 4:1–11).

Sheria za kiraia za Agano la Kale zinahusiana na Israeli kama taifa. Zinaunda kanuni za haki zilizotolewa na Mfalme wetu mwenye haki ambazo zinaweza kuwa za kufundisha kwa watawala wa dunia na maisha yetu kama Wakristo, hata kama sheria hizo halisi hazihitaji kuanzishwa leo kwa njia ile ile (tazama Ungamo la Westminster la Imani 19.4 kuhusu “usawa wa jumla” wa sheria za kiraia). Mitume wanahusisha adhabu ya kifo ya sheria za kiraia na uwezekano wa kutengwa katika nidhamu ya kanisa, ambayo ina athari sawa ya kuweka watu wa Mungu safi (tazama 1 Kor. 5:13; Kumb. 17:7).

Sheria za sherehe zinadhibiti dhabihu, kanuni za kuwa safi na kuwa najisi, na sherehe zinazohusiana na hekalu. Sheria hizi sasa zimefutwa na kutimizwa na kazi ya Kristo. Yeye ndiye dhabihu iliyotolewa kwa Mungu ili tusilete dhabihu kama sehemu ya ibada yetu (Ebr. 10:11–14). Yeye ndiye hekalu linalotuletea uhalisia wa uwepo wa Mungu ili tusisujudie mahali pamoja kijiografia bali tuenee katika mataifa tukisujudu “katika roho na kweli” (Yoh. 2:19; 4:24). Kanuni fulani zinazohusiana na chakula na damu haziwafanyi tena watu wa Mungu kuwa najisi ili Wayahudi waweze kuipeleka injili kwa watu wa mataifa katika kutimiza Agizo Kuu (Math. 28:19–20; Mdo. 10:9–14). Kwa wale ambao ni wafuasi wa Kristo, sheria ni njema:

Ee jinsi ninavyopenda sheria yako!
Ni tafakari yangu mchana kutwa.” (Zab. 119:97)

Makala hii ni sehemu ya mkusanyiko wa Hemenitiki (taaluma ya ufasiri wa Biblia)