Mambo Matatu Unayopaswa Kujua Kuhusu Yeremia

Yeremia ni kimoja cha vitabu vya kutisha zaidi katika Biblia. Kwa idadi ya maneno, ni kirefu zaidi katika Biblia yote. Kinabadilika upesi kati ya picha za kishairi na simulizi, mara nyingi bila onyo, na hakifuati mpangilio wa matukio. Sehemu kubwa ya maudhui yake yanahusu hukumu kali na dhambi mbaya, na mwanga mdogo wa matumaini. Watu mara nyingi hujisikia kuchanganyikiwa wanapojaribu kukisoma.

Lakini Mungu alitupa kitabu hiki kwa ajili ya kututia moyo (Rum. 15:4). Ikiwa tutazingatia mambo matatu tunaposoma, tutaanza kuelewa busara na upendo wa Mungu katika kutupa kitabu hiki chenye changamoto.

1. Maudhui ya kitabu hiki ni hukumu kuelekea urejesho.

Kwa ugumu wake wote, kitabu chote cha Yeremia kinafafanua maudhui mbili za msingi: hukumu na urejesho. Kifungu cha maudhui kinasisitiza mada hizi mbili: Bwana alimweka Yeremia “juu ya mataifa na juu ya falme, kung’oa na kubomoa, kuharibu na kupindua, kujenga na kupanda” (Yer. 1:10). Vitenzi vinne vya kwanza vinahusu hukumu (kung’oa, kubomoa, kuharibu, na kupindua). Vya mwisho viwili vinahusu urejesho (ujenzi na upandaji).

Maandishi ya hukumu yanarejelea hasa kuanguka kwa Yerusalemu kwa Wababeli mnamo 586 KK. Bwana anataka kuthibitisha kwamba tukio hili la kutisha lilikuwa tokeo la haki kwa dhambi mbaya ya Yuda. Madokezo mengi ya laana za agano katika Kumbukumbu la Torati 28 yanaonyesha kuwa Bwana anakuwa mwaminifu kwa kile alichosema atafanya wakati watu Wake wakimsaliti. Hakika, amekuwa na subira zaidi.

Wakati wa huduma ya Yeremia, kuanguka kwa Yuda kulikuwa tukio lisiloepukika. Hakuna kiasi cha toba au maombi yangeweza kukuzuia. Ndiyo maana Bwana anamkataza Yeremia kuwaombea watu (Yer. 7:16; 11:14). Kwa hivyo, njia pekee ya kusonga mbele kwa Yuda ilikuwa kukubali hukumu, ikiwa ni pamoja na uhamisho kutoka katika nchi ya ahadi (Yer. 21:8–10).

Lakini sehemu ya kushangaza zaidi ya ujumbe wa Yeremia ni kwamba Bwana—Mungu yule yule ambaye alileta hukumu kali juu yao—pia ananuia kubadilisha laana (Yer. 31:28) na kuponya watu Wake (Yer. 30:12–17; cf. Kumb. 32:39). Atatenda zaidi ya kuirudisha Yuda katika hali yake ya kawaida kabla ya uhamisho. Anakusudia kutoa zawadi mpya: agano jipya, ambapo Mungu atashughulikia tatizo la dhambi lililosababisha uhamisho mwanzoni. Bwana ataandika sheria Yake mioyoni mwa watu Wake (Yer. 31:31–34) na kuwawezesha kuwa wavumilivu katika imani (Yer. 32:40). Dhambi haitatawala tena.

Kitabu cha Yeremia, kwa hivyo, kilitolewa ili kuisaidia Yuda kuongozwa katika mwisho huu mbaya, kilele cha simulizi yao. Hata wakati taifa lao lilong’olewa katika kila ngazi (mfalme, hekalu, ardhi, agano), Yeremia anaonyesha kwamba Bwana alikuwa na kusudi la ukombozi. Aliondoa mifano hii ya zawadi ili kuandaa njia ya zawadi za mwisho, za eskatolojia ambazo hazitapita kamwe. Mwisho halisi wa simulizi ya Israeli haitakuwa ghadhabu, bali neema na utukufu.

2. Wakati mwingine wazungumzaji hugeuka katika kitabu bila utangulizi ili kuashiria mabadiliko.

Watu mara nyingi huona vigumu kuelewa sehemu za kishairi za Yeremia. Sehemu hizi tajiri zinaanza kueleweka tunapotambua kwamba Yeremia anaonyesha mazungumzo kati ya Bwana, Yeremia, na watu. Wakati mwingine anawaonyesha watu kwa kutumia picha ya mtindo wa “Binti Sayuni” (Yer. 10:19–20), ambapo Yerusalemu inaonyeshwa kama mwanamke.¹

Katika mazungumzo haya ya kusisimua, mzungumzaji wakati mwingine hubadilika bila utangulizi wa kuashiria mabadiliko. Kwa mfano, katika Yeremia 8:18–9:3, mzungumzaji amebadilika mara tano. Kwa hiyo, ni lazima tujifunze kugundua mabadiliko ya sauti kutegemea ishara katika maandishi. Ukijiuliza, “Nani anazungumza katika kifungu hiki?” na ukitarajia kwamba mzungumzaji hubadilika mara nyingi, unaweza kuelewa maandiko magumu. Tahariri zinaweza, bila shaka, kuwa msaada mkubwa kwetu katika suala hili.

3. Kitabu kinaelekeza kwa Yesu Kristo na kanisa.

Bwana Yesu, ambaye ndiye mwandishi mkuu wa Yeremia (1 Petro 1:11), anatuambia kwamba kitabu hicho kimsingi kinamhusu Yeye (Luka 24:25–27). Na ikiwa kitabu cha Yeremia kinamhusu Yesu, basi pia kinahusu kanisa Lake, ambalo ni moja naye.

Tunaposoma Yeremia, tunapaswa kutarajia kukutana na Yesu anayetoa uzima. Lakini tunapaswa pia kutarajia maneno yanayotoa uhai kutuhusu sisi wenyewe. Bwana Yesu ni tawi la haki kutoka katika ukoo wa Daudi, ambaye ataitwa, “Bwana ni haki yetu” (Yer. 23:5–6). Lakini kanisa pia linaitwa kwa jina hili (Yer. 33:16). Haki ya Mungu itamjaza sio tu mfalme wake wa milele, bali pia watu wake.

Haya maelezo ya moja kwa moja kuhusu kuja kwa Yesu ni mwanzo tu. Hukumu iliyoipata Yuda na mataifa—Ile ambayo manabii wanaiita “siku ya Bwana”—ni utabiri mdogo tu wa siku ile ya mwisho ya hukumu, ambayo kifo cha Yesu msalabani kilielekezea (kumbuka tetemeko la ardhi na anga kuwa giza Yesu alipokufa, taswira kutoka siku ya Bwana, Mathayo 27:45, 51). Hivyo, wakati Yeremia anapozungumzia kuhusu hukumu ya Bwana juu ya Yuda na mataifa, tunaweza kuelewa vyema msalaba wa Kristo. Vivyo hivyo, maelezo ya kina ya Yeremia kuhusu urejesho (Yer. 30–33) yanaashiria ufalme wa milele wa Mungu, ambao umefika katika ufufuo wa Yesu, ingawa si mkamilifu na wa mwisho.

Hivyo, kitabu cha Yeremia kinashuhudia simulizi yetu. Katika kurudi kwa Kristo, hukumu ambayo Yeremia anazungumzia itatimia kikamilifu. Na hukumu hiyo juu ya uumbaji wa zamani itatuleta kwenye urejesho wa milele ambao Yeremia pia aliutabiri. Kwa hiyo, kitabu cha Yeremia kinabakia kuwa chenye msaada kwa wasomaji katika kila enzi.

Makala hii ni sehemu ya mkusanyiko wa Kila Kitabu cha Biblia: Mambo Matatu ya Kujua.

Makala haya yalichapishwa kwanza katika Blogu ya Huduma za Ligonier.

1. Katika Yeremia 10:19-21 Binti Sayuni analalamika juu ya janga linalompata. Kwa maelezo zaidi, tazama Matthew H. Patton, Yeremia, Zondervan Exegetical Commentary ya Agano la Kale (Grand Rapids, Zondervan: inayokuja). ↩︎