Mambo Matatu Unayopaswa Kujua Kuhusu Sefania

Sefania ni kitabu chenye changamoto za ajabu kilichojaa mabadiliko yenye utata, mashairi mazuri, ahadi za kina, na maonyo makali. Akitoa unabii kuelekea mwisho wa Ufalme wa Kusini, ujumbe wa Sefania kwa kiasi kikubwa ni wa hukumu ambayo Bwana ataileta kwanza juu ya Yuda kupitia uhamisho (Sef. 1:4–6) lakini pia kwa ulimwengu wote siku ya mwisho dhidi ya wanadamu wote (Sef. 1:2–3), jambo ambalo linaunda sehemu kubwa ya kitabu hiki (Sef. 1:2–3:8). Hata hivyo, ingawa Sefania anazingatia hukumu, hatimaye anampeleka msomaji kwenye tumaini katika ahadi za Mungu za kuwakomboa watu wake (Sef. 3:9–20). Mambo matatu yanatusaidia kupata uelewa zaidi kuhusu jinsi Sefania anavyowasilisha ujumbe wake wa kinabii kuhusu hukumu na tumaini.

1. Sefania imejaa marejeleo ya vitabu vya awali vya Agano la Kale.

Kama unataka kumwelewa Sefania, ushauri bora ninaoweza kutoa ni kuijua Biblia yako vizuri. Huduma ya kinabii ya Sefania imejaa marejeleo ya vifungu vya awali vya Agano la Kale ambavyo vinatoa ufunguo wa kuelewa ujumbe wake. Mifano michache inaonyesha hoja hii:

• Katika Sefania 1:2–3, tunaona mgeuko wa Mwanzo 1, ambapo Sefania anarejelea uumbaji kwa mpangilio wa nyuma kama taswira ya hukumu na uharibifu. Wakati Mwanzo 1 unarekodi asili ya vitu vyote katika kazi ya uumbaji ya Mungu, Sefania anatabiri “kuondolewa” kwa vitu vyote katika hukumu. Wakati akirejelea Mwanzo 1, nabii pia anajenga juu yake katika rejeleo la mwisho kuhusu kuondolewa kwa “vikwazo (yaani, sanamu) pamoja na waovu.” Ni mwanadamu katika ibada ya sanamu ndiye anayesababisha hukumu.
• Katika Sefania 1:9, kuna rejeleo la Mungu kuwaadhibu wale wanao “ruka juu ya kizingiti.” Hapa, Sefania anarejelea kutoka kwa ibada ya Wafilisti katika hekalu la Dagoni (1 Sam. 5:5) na anaelezea watu wa Mungu wakimwabudu Yeye kwa namna hiyo, wakichanganya ibada ya Mungu mmoja wa kweli na desturi za kipagani. Rejeleo hili si tu linaeleza ibada ya mchanganyiko ya Israeli kama sababu ya hukumu ya Mungu, bali pia inatambulisha kutajwa kwa “nyumba ya bwana” kama hekalu lililojaa “vurugu na udanganyifu” kupitia ibada ya uongo.
• Katika Sefania 2:15, Ashuru inasema, “Mimi ni, na hakuna mwingine,” ambayo inatoka kwenye wimbo katika Isaya 40–48 ambapo Mungu ndiye “yupo” na “hakuna mwingine” (tazama Isa. 44:6; 45:5, 6, 14, 18, 21; 46:9). Dhambi ya Ashuru ni kujikweza kwa kiburi na kufuru ambapo wanajitambulisha kama Mungu.
• Katika Sefania 2:4–15, sehemu kubwa ya “unabii dhidi ya mataifa” ya Sefania inatokana na jedwali la mataifa katika Mwanzo 10.
• Katika Sefania 3:9–12, ukombozi ni mabadiliko ya Babeli (Mwa. 11:1–9).

Mifano hii, pamoja na mingine mingi, inaonyesha kwamba Sefania imejaa vifungu vingine vya Agano la Kale.

2. Siku ya Bwana ni ya hukumu na urejesho.

Moja ya maudhui muhimu zaidi katika Sefania ni “siku ya Bwana,” kifungu ambacho kinatokea mara kumi na sita katika Agano la Kale, tatu kati ya hizo zikiwa katika Sefania (Sef. 1:7, 14). Vifungu vingine pia humrudisha msomaji kwenye lugha halisi ya “siku ya Bwana,” kama vile marejeleo ya “siku” (marejeleo ishirini), “wakati huo” (marejeleo manne), au kwa urahisi “kisha” (marejeleo mawili), na kufanya jumla ya marejeleo ishirini na tisa ya wazi kwa siku ya Bwana. Wasomi wamekuwa wakishangaa kwa muda mrefu juu ya siku ya Bwana ni nini, na nadharia kuu zikiwa ni kwamba ni siku ya ibada ya kidini, vita vitakatifu, theofania, agano, au mchanganyiko wa hayo.

Sefania anachangia katika mjadala huu kwa kutupa wazo la msingi zaidi la “siku” hii. Ingawa kila moja ya vipengele hivyo kutoka kwa nadharia za kitaaluma zipo katika Sefania, yeye anaonyesha dhana hiyo kama ukweli wa msingi zaidi wa kuja kwa Mungu. Siku ya Bwana katika Sefania ni siku ambayo Mungu wa mbinguni anajitokeza kutoka katika hekalu lake la mbinguni akitumia mawazo ya kidini (Sef. 1:7, 9), anakuja kama shujaa wa kimungu akiwa mbele ya majeshi yake ya mbinguni (Sef. 1:7, 14, 16), akitumia laana na baraka za agano (Sef. 1:13, 18; 3:19–20), na anakaribia katika utukufu wa theofania (Sef. 1:15). Siku ya Bwana, kimsingi ni, siku ya kuja kwake. Ni tumaini lenye baraka kwa wale walio na imani wanapopandishwa juu ya mlima wa Mungu (Sef. 3:11) ambako wanakaa salama milele (Sef. 3:9–20), lakini ni siku ya kutisha ya ghadhabu kwa waovu (Sef. 1:2–18, 2:4–3:8).

3. Unyenyekevu na kiburi ni maudhui makuu.

Hatimaye, mtindo wa siku ya Bwana katika Sefania umeunganishwa na wazo lake kuu la kithiolojia la kubadilisha hatima za wenye kiburi na wanyenyekevu. Kujikweza kwa kiburi ndio sababu kuu ya hukumu katika siku ya Bwana. Baada ya kuweka laana dhidi ya Moabu kama itikio la dhihaka zao za majivuno dhidi ya watu wa Mungu, Sefania anasema waziwazi:

Hii itakuwa sehemu yao kwa malipo ya kiburi chao,
kwa sababu waliwadhalilisha na kujivuna
dhidi ya watu wa Bwana wa majeshi. (Sef. 2:10)

Wenye kiburi ni wale ambao wataondolewa kutoka kwenye mlima mtakatifu wa Bwana (Sef. 3:11). Sio tu kwamba wenye kujikweza kwa kiburi wenyewe, lakini kiburi chao kina kujitukuza kwa kufuru na majivuno. Taifa la Ashuru linaelezwa kama “mji wa majivuno” ambao hujichukulia wenyewe kauli iliyotajwa hapo juu kutoka Isaya 40–48 kuhusu Mungu ni nani—”yeye aliye na hakuna mwingine” (Sef. 2:15). Kujitukuza kwa kiburi hujidhihirisha katika kujisifu kwa kufuru. Lakini katika siku ya Bwana, wale wanaojikuza na kujisifu watashushwa chini.

Ukombozi katika kitabu cha Sefania, hata hivyo, ni kuinuliwa kwa wanyenyekevu wanaomshangilia Bwana. Mabadiliko kutoka hukumu hadi wokovu katika Sefania 3:9 ni katika mkusanyiko wa waabudu kutoka mataifa yote, ambao Sefania anawaelezea kama “watu wanyenyekevu na wanyonge” (Sef. 3:12). Hawajikwezi wenyewe, bali “wanaliitia jina la Bwana” kwa ajili ya wokovu wao (Sef. 3:9). Wanyenyekevu hawajisifu wenyewe bali wanamwabudu Bwana na kumshangilia Yeye (Sef. 3:14). Zaidi ya hayo, katika picha ya ajabu ya upendo wa Mungu na kuinuliwa kwa wanyenyekevu, Bwana anawashangilia wanyenyekevu katika Sefania 3:17!

Ingawa kwa muda watu wa Mungu wanaweza kuelezewa kama “viwete” au “walio tengwa na jamii” (Sef. 3:19) ambao mataifa yanajivunia dhidi yao (Sef. 2:8) na kuwadhihaki (Sef. 3:19), ahadi ya Mungu ni kwamba Atawainua wanyenyekevu na kuwafanya “maarufu na kusifiwa miongoni mwa watu wote wa dunia” (Sef. 3:19, 20). Kwa hakika, himizo kuu linakuja katika 2:3 ambapo Sefania anatuita “kutafuta haki; kutafuta unyenyekevu,” ambayo kimsingi ni wito wa “kumtafuta Bwana.”

Kwa muhtasari, tunaweza kusema kwamba ujumbe wa kitheolojia wa Sefania, unaoonyeshwa kupitia mahusiano kadhaa na maandiko mengine ya Agano la Kale, ni kwamba katika siku ya Bwana, “yeyote ajikwezaye atashushwa, na yeyote ajishushaye atakwezwa” (Math. 23:12).

Makala haya ni sehemu ya mkusanyiko wa Kila Kitabu cha Biblia: Mambo Matatu ya Kujua.

Makala haya yalichapishwa kwanza katika Blogu ya Huduma za Ligonier.